Τί είναι;

Η ατοπική δερματίτιδα (ΑΔ) είναι μια χρόνια, υποτροπιάζουσα, φλεγμονώδης και έντονα κνησμώδης δερματοπάθεια. Αποτελεί τη συχνότερη δερματοπάθεια στα παιδιά (5-25%) αλλά η επίπτωση της αυξάνεται και στους ενήλικες.

Από τί προκαλείται;

Είναι μια πολυσύνθετη γενετική ασθένεια καθώς έχει διαπιστωθεί ότι η αλληλεπίδραση γονιδίων μεταξύ τους αλλά και η αλληλεπίδραση γενετικών με περιβαλλοντικούς παράγοντες καθορίζουν τις κλινικές εκδηλώσεις της ΑΔ και τη βαρύτητά τους. Περισσότερα από 80 γονίδια συνδέονται με την ΑΔ. Οι γενετικοί παράγοντες προκαλούν διαταραχές του δερματικού φραγμού και της έμφυτης και επίκτητης ανοσίας οπότε η επίδραση εξωτερικών παραγόντων, ερεθιστικών και αλλεργιογόνων πυροδοτούν εξάρσεις της νόσου.

Ποιές είναι οι κλινικές εκδηλώσεις;

Υπάρχουν 2 κλινικοί υπότυποι:

• Ο εξωγενής  ή αλλεργικός (αφορά 85-95% των ενηλίκων και 20-44% των παιδιών)με IgE ευαισθητοποίηση σε εισπνεόμενα και τροφικά αλλεργιογόνα
• Ο ενδογενής, με φυσιολογικά επίπεδα IgE και χωρίς αλλεργικές αντιδράσεις

Διακρίνουμε 3 κλινικούς τύπους:

• Βρεφικός τύπος (2 μηνών- 2ετών)με συνήθη εντόπιση στο πρόσωπο (περιστοματικά , παρειές), τριχωτό κεφαλής, κνήμες
• Παιδικός τύπος (2-12 ετών) όπου εκτός από το πρόσωπο οι βλάβες εμφανίζονται και στις καμπτικές επιφάνειες άνω και κάτω άκρων
• Τύπος εφήβων-ενηλίκων με εκδηλώσεις και τις εκτατικές επιφάνειες των άκρων και συχνότερη εμφάνιση στα χέρια λόγω ασχολιών, οικιακών και επαγγελματικών.

Πώς γίνεται η διάγνωση;

Εκτός από τα διαγνωστικά κριτήρια   που υπάρχουν και τα οποία με την πάροδο των ετών αναδιαμορφώνονται περιλαμβάνοντας εκτός από κλινικά και ανοσολογικά κριτήρια σημαντική είναι η αξιολόγηση της βαρύτητας της νόσου (SCORAD) , η διαφορική διάγνωση από άλλες δερματοπάθειες (όπως η αλλεργική ή ερεθιστική εξ επαφής δερματίτιδα, νομισματοειδές έκζεμα κ.α.)και η διενέργεια επιδερμικών δοκιμασιών για έλεγχο αλλεργιογόνων (atopy patch tests, patch tests, skin prick tests).

Πηγή: sanofi.gr

 Πώς θεραπεύεται;

Τα κύρια σημεία της θεραπείας, είναι:

Ενυδάτωση και υγιεινή

Τα ενυδατικά   είναι βασική θεραπεία στις ήπιες μορφές και συνοδευτική στις χρόνιες καταστάσεις και στοχεύουν στην βελτίωση του δερματικού φραγμού και την ανακούφιση από τον κνησμό, ενώ η συστηματική χρήση τους μειώνει την χρήση φαρμακευτικών κρεμών.

Τα καθαριστικά  με pH 5.0-5.5 δεν περιέχουν αλλεργιογόνα , δεν είναι αντισηπτικά δεν χρησιμοποιούνται με σφουγγάρια ή τριβή ενώ το μπάνιο γίνεται σε θερμοκρασία νερού 27-30^οC και ακολουθεί ταμποναριστό σκούπισμα και εφαρμογή μαλακτικής κρέμας.

Αποφυγή ερεθιστικών και αλλεργιογόνων παραγόντων

Λόγω μειωμένης αντίστασης στους ερεθιστικούς παράγοντες τα ατοπικά δέρματα έχουν μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης ερεθιστικής ή αλλεργικής δερματίτιδας γι’αυτό και πρέπει να τους αποφεύγουν. Ως ερεθιστικοί παράγοντες   έχουν ενοχοποιηθεί τα σαπούνια, καθαριστικά, αντισηπτικά, τα αρώματα, το νερό, τα μάλλινα ή συνθετικά ρούχα, ο καπνός του τσιγάρου, οι ρύποι της ατμόσφαιρας, η ζέστη λόγω της ερεθιστικής εφίδρωσης που προκαλεί καθώς και η υψηλή υγρασία για τον ίδιο λόγο.

Θεραπευτική εκπαίδευση

Υπάρχει μια πληθώρα πρακτικών συμβουλών  για την καθημερινή φροντίδα των ατόμων με ατοπικά δέρματα. Ενδεικτικά, αναφέρονται:

• Θερμοκρασία δωματίου 19 ^οC
• Τακτικός αερισμός σπιτιού και τίναγμα κλινοσκευασμάτων
• Αποφυγή μάλλινων κλινοσκεπασμάτων και πουπουλένιων μαξιλαριών
• Αποφυγή μοκετών και χαλιών
• Χρήση ηλεκτρικής και όχι απλής σκούπας
• Χαλαρό ντύσιμο με βαμβακερά ρούχα
• Αποφυγή στρες που είναι επιβαρυντικός παράγοντας
• Αποφυγή ξεσμού και τραυματισμού του δέρματος

Φαρμακευτική αγωγή

Η φαρμακευτική αγωγή συστήνεται από τον θεράποντα δερματολόγο και μπορεί να είναι τοπική ή/και συστηματική.

• Στα τοπικά σκευάσματα περιλαμβάνονται τα τοπικά κορτικοστεροειδή που ασκούν αντιφλεγμονώδη δράση για την αντιμετώπιση της έξαρσης και οι τοπικοί αναστολείς της καλσινευρίνης (pimecrolimus, tacrolimus) που δεν προκαλούν ατροφία του δέρματος και δίνονται θεραπευτικά και για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα από τα κορτικοστεροειδή.
• Η συστηματική θεραπεία περιλαμβάνει κυρίως τα αντιισταμινικά για έλεγχο του κνησμού και κορτικοστεροειδή συστηματικά στην οξεία φάση για πολύ σύντομο διάστημα ενώ χρησιμοποιούνται  σκευάσματα, όπως κυκλοσπορίνη για αντιμετώπιση κυρίως των χρόνιων επίμονων εκζεμάτων.
• Νέες στοχευμένες θεραπείες των τελευταίων ετών

Η διαχείριση της ατοπικής δερματίτιδας έχει αλλάξει ριζικά τα τελευταία χρόνια, κυρίως χάρη στην ανάπτυξη νέων, στοχευμένων θεραπειών. Σε αντίθεση με τις παλαιότερες θεραπείες που διαχειρίζονταν κυρίως τα συμπτώματα, αυτές οι νέες αγωγές δρουν στοχευμένα στους υποκείμενους μηχανισμούς της νόσου, προσφέροντας σημαντική ανακούφιση.

Νέες Θεραπείες για την Ατοπική Δερματίτιδα

Οι πιο σημαντικές εξελίξεις αφορούν δύο κύριες κατηγορίες φαρμάκων:

• Βιολογικοί Παράγοντες που είναι κατηγορία φαρμάκων που στοχεύουν συγκεκριμένα μόρια (πρωτεΐνες) του ανοσοποιητικού συστήματος που ευθύνονται για τη φλεγμονή και τον κνησμό της ατοπικής δερματίτιδας. Το πιο γνωστό παράδειγμα είναι το dupilumab, το οποίο μπλοκάρει τους υποδοχείς για τις ιντερλευκίνες IL-4 και IL-13, δύο κεντρικές κυτοκίνες στην ατοπική φλεγμονή.

• Πώς χορηγούνται; Με υποδόριες ενέσεις, συνήθως κάθε 2 ή 4 εβδομάδες.
• Για ποιους είναι; Προορίζονται για ασθενείς με μέτρια έως σοβαρή ατοπική δερματίτιδα που δεν ανταποκρίνονται στις τοπικές θεραπείες.

• Αναστολείς JAK (Janus Kinase inhibitors). Πρόκειται για μια άλλη κατηγορία στοχευμένων φαρμάκων, γνωστών ως “μικρά μόρια”, που παρεμβαίνουν στα σήματα φλεγμονής μέσα στα ίδια τα κύτταρα.

• Τι είναι; Δρουν αναστέλλοντας τα ένζυμα JAK, τα οποία είναι κρίσιμα για τη μεταφορά των σημάτων των κυτοκινών (όπως οι IL-4 και IL-13) που προκαλούν φλεγμονή.
• Πώς χορηγούνται; Χορηγούνται από το στόμα, με τη μορφή χαπιού.

Οι κυριότεροι αναστολείς JAK που είναι εγκεκριμένοι για την ατοπική δερματίτιδα και χορηγούνται με τη μορφή χαπιού από το στόμα είναι οι εξής:

• Ουπαδακιτινίμπη (upadacitinib)
• Μπαρισιτινίμπη (baricitinib)
• Αμπροσιτινίμπη (abrocitinib)

Για ποιους είναι; Όπως και οι βιολογικοί παράγοντες, είναι εγκεκριμένοι για τη θεραπεία μέτριας έως σοβαρής ατοπικής δερματίτιδας.

Βασικά Οφέλη των Νέων Θεραπειών

• Υψηλή Αποτελεσματικότητα: Προσφέρουν εντυπωσιακά αποτελέσματα στον έλεγχο των συμπτωμάτων, όπως ο έντονος κνησμός και οι δερματικές πλάκες.
• Σημαντική Βελτίωση της Ποιότητας Ζωής: Μειώνοντας τον κνησμό και τις εξάρσεις, βελτιώνουν δραματικά τον ύπνο, τη διάθεση και τις κοινωνικές σχέσεις των ασθενών.
• Στοχευμένη Δράση: Δρουν επιλεκτικά στους μηχανισμούς της νόσου, γεγονός που τα καθιστά ασφαλέστερα σε σχέση με παλαιότερες συστηματικές θεραπείες.

Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι αυτές οι θεραπείες χορηγούνται αποκλειστικά υπό την επίβλεψη δερματολόγου, ο οποίος θα αξιολογήσει την κατάσταση του ασθενούς και θα καθορίσει την καταλληλότερη αγωγή.

Γιατί πρέπει να θεραπεύσω το έκζεμά μου;

Η ανάγκη αντιμετώπισης του ατοπικού εκζέματος είναι αναγκαία  και επιτακτική καθώς έχει διαπιστωθεί ότι η επίμονη ατοπική φλεγμονή στο δέρμα αυξάνει την πιθανότητα ατοπίας σε άλλα όργανα και συστήματα άρα μόνο η θεραπεία της νόσου στο δέρμα μπορεί να αποτρέψει την εξέλιξη αυτή.

Ο δερματολόγος είναι ο ειδικός γιατρός που μπορεί να διαγνώσει και να θεραπεύσει την ατοπική δερματίτιδα σε όποια ηλικία και αν αυτή εμφανίζεται .